فرهنگ پذیری پایگاه خبری اجتماعی – فرهنگی
شاید این مطالب برایتان مفید باشد
مقدمه
در واپسین روزهای ماه دسامبر و در آستانه آغاز سال ۲۰۲۶ میلادی، این مقاله به سطرهای پایانی خود رسید؛ ایامی که با میلاد فرخنده و مبارک حضرت عیسی مسیح (ع) نیز مقارن و متبرک است. این نوشته را با احترام و مهر، با قدردانی و سپاسگزاری، تقدیم میکنیم به هممیهنان ارمنی؛ عزیزانی که سهمی بزرگ و انکارناپذیر در اعتلای موسیقی ایران داشتهاند. نقش و تاثیر هموطنان ارمنی در گسترش و بالندگی موسیقی فاخر و ارزشمند کشورمان، حقیقتی روشن و ماندگار است و بیتردید، بخش مهمی از غنای امروز موسیقی ایران، مرهون تلاشها، خلاقیت و حضور پربار این جامعه شریف است. واقعیت آن است که بسیاری از اولینها و تعداد قابل توجهی از موسیقیدانان پیشرو و تاثیرگذار در کشور عزیزمان، از هموطنان ارمنی بودهاند که در این نوشتار، به معرفی تعدادی از برجستهترین آنها خواهیم پرداخت.
ایرانیان ارمنی موسیقیدان
- لوریس چکناوریان (۱۳۱۶ بروجرد ـ ): آهنگساز و رهبر ارکستر ایرانی با شهرت جهانی است که در عرصه بینالمللی، فعالیتهای هنری بسیاری داشته و همواره باعث اعتلای موسیقی کشور در سطح جهان شده است. وی آثار متعددی اعم از اپرا، باله، سمفونی و موسیقی فیلم از خود بر جای گذاشته و ارکسترهای گوناگونی را در کشورهای مختلف جهان، رهبری کرده است. اپراهای «رستم و سهراب»، «پردیس و پریسا»، «سیاوش» و همچنین «شمس و مولانا» از آثار او میباشند. وی علاقه بسیاری به تاریخ ایران و ادبیات فارسی دارد و همواره وطندوستی و خدمت به ایران را سرلوحه کارهای خود قرار داده است. وی ارکسترهای بسیاری را در کشورهای گوناگون، از جمله ایران، ارمنستان، اتریش، بریتانیا و ایالات متحده آمریکا، رهبری کرده است.
- روبِن گریگوریان (۱۲۹۴ تفلیس ـ ۱۳۷۰ بوستون): از بزرگان موسیقی کشور و پسرِ خلفِ پدرِ خود «لِوُن گریگوریان» و رهبر ارکستر سمفونیک تهران، مدیر هنرستان عالی موسیقی و کفیل اداره موسیقی کشور بود. وی در ایالات متحده آمریکا نیز جایگاه بسیار مناسبی به عنوان یک موسیقیدان شناختهشده و محترم داشت. «روبِن گریگوریان» نخستین فردی است که به صورت ساختارمند و طی یک برنامهریزی منظم، بسیاری از ترانههای محلی ایران را از اقصی نقاط کشور جمعآوری و برای اجرای گروه کُر، تنظیم نموده است و در این کار ارزشمند، موسیقیدان برجسته و صاحبنام، «هرایر گالستیان» نیز به ایشان، کمکهای شایان توجهی را ارائه کرده است. «هرایر گالستیان» پدرِ فقیدِ موسیقیدانِ نامآشنایِ معاصر و پژوهشگرِ پرکارِ کشور، «آندره گالستیان» میباشند.
- امانوئل مِلیک اصلانیان (۱۲۹۴ روستوف ـ ۱۳۸۲ تهران): از آهنگسازان مشهور و از پیانیستهای صاحب سبک بود. آثار ماندگاری که وی در موسیقی، پدید آورد، بارها توسط ارکسترهای گوناگون در کشورهای مختلف، اجرا شده است. وی که از اعضای هیئت علمی دانشگاه تهران بود، دانشجویان بسیاری تربیت کرد. او در طول زندگی خود به حسن اخلاق و مردمداری عالی، مشهور بوده است.
- ایوان گالامیان (۱۲۸۱ تهران ـ ۱۳۶۰ نیویورک): یکی از تاثیرگذارترین مدرسان ویولن در قرن بیستم بود و شهرتی جهانی داشت. وی در ایالات متحده آمریکا به عنوان یکی از برترین مدرسان ویولن، بسیار مشهور بود، به گونهای که برخی از بزرگترین نوازندگان ویولن در سطح جهان، نزد وی تعلیم دیدهاند.
- هُوهانِس آبکاریان «یحیی تارساز» (۱۲۵۴ اصفهان ـ ۱۳۱۰ اصفهان): وی را به عنوان یکی از بزرگترین و مشهورترین سازندگان تار میشناسند. اهل فن، تارِ یحیی را اشرف تارها و صدای آن را یکی از بهترین صداهای ساطع شده از ساز تار میدانند. او، فرآیند ساخت تار را بهبود بخشید و تارهای مرغوب و بسیار شاخصی را تقدیم موسیقیدانان و هنردوستان ایران کرد که وصف آنها در صفحات تاریخ، قرار گرفته است و خودِ سازها نیز در موزههای موسیقی، ماندگار شدهاند.
- نیکول گالاندِریان (۱۲۶۰ آکن ـ ۱۳۲۳ تهران): از آهنگسازان برجسته و مشهور بود که قطعات موسیقی فراوانی را آهنگسازی یا تنظیم نمود. او به عنوان یکی از پرکارترین آهنگسازان کشور، شناخته شده است که در زمینه تدریس موسیقی نیز بسیار فعال بوده و سالهای متمادی به تدریس موسیقی پرداخته است.
- لِوُن گریگوریان (۱۲۶۵ تبریز ـ ۱۳۳۶ تهران): از پیشروترین موسیقیدانان کشور بوده است. وی برای بار اول در کشور، ارکستر سمفونیک تشکیل داد و آثار مشهور متعددی را به روی صحنه برد، از جمله اپرای مشهور «آنوش» که تصنیف آهنگساز شهیر ارمنی «آرمن تیگرانیان» است و بر اساس اثری به همین نام از شاعر و نویسنده معروف ارمنی «هُوهانِس تومانیان» میباشد. «لِوُن گریگوریان» که پدرِ موسیقیدانِ مشهور «روبِن گریگوریان» و اولین معلم موسیقی وی بوده، نقش بسزایی در پیشرفت موسیقی ایران داشته است.
- هامبارتسوم گریگوریان (۱۲۷۲ تبریز ـ ۱۳۵۴ تهران): از آهنگسازان بهنام و شناختهشده بود و قطعات متعددی را آهنگسازی یا تنظیم نمود. وی در زمینه تدریس موسیقی نیز بسیار پرکار و تاثیرگذار بود.
- واهیک خوجایان (۱۳۰۸ تهران ـ ۱۳۹۴ رینو): وی پایهگذار نخستین ارکستر در رادیوی ملی ایران بود. وی در طول زندگی پربار خود، ارکسترهای متعددی را در کشورهای گوناگون رهبری نمود و در سطح جهان، رهبر ارکستری شناخته شده بود.
- واروژان هاخباندیان (۱۳۱۵ قزوین ـ ۱۳۵۶ تهران): موسیقیدان سرشناس کشور و یکی از بزرگترین آهنگسازان ایران بود. وی یکی از پایهگذاران موسیقی پاپ در ایران بوده است. او آثار متعددی خلق کرد که از آن جمله میتوان به موسیقی فیلمهای گوناگون و مجموعههای تلویزیونی مختلف اشاره نمود. وی آهنگساز و تنظیمکننده بسیاری از قطعات پاپ در کشور بود. از او به عنوان «پدر ترانهسازی نوین ایران یاد» میکنند.
- آندره آرزومانیان (۱۳۳۳ تهران ـ ۱۳۸۹ تهران): از آهنگسازان شهیر و از پیانیستهای سرشناس کشور بود. وی سبکی خاص در نواختن پیانو داشت و آهنگساز فیلمهای سینمایی متعددی است. وی تا پایان عمر به فعالیت هنری خود ادامه داد و موسیقیدان بسیار پرکاری بود.
- گورگِن مُوسسیان (۱۳۲۱ همدان ـ ۱۳۹۳ لسآنجلس): به عنوان یکی از موفقترین رهبران گروه کُر در کشور شناخته میشود. وی رهبری گروههای کُر بسیاری از جمله گروه کُر صدا و سیما و گروه کُر ارکستر سمفونیک تهران را بر عهده داشته است.
- آندره گالستیان (۱۳۵۵ تهران ـ ): نوازنده سرشناس پیانو و موسیقیدان خوشنام ایرانی است که بهویژه، به علت پژوهشهای بسیار گستردهای که در زمینه تاریخ موسیقی ایران و جهان انجام داده است، شهرت فراوانی دارد. بخش قابل توجهی از اطلاعاتی که امروزه در مورد موسیقیدانان بزرگ کشور، در دسترس است، نتیجه پژوهشهای وی میباشد. چندین سال قبل، نام و بیوگرافی ایشان در فرهنگ جامع موسیقی ایرانی نیز درج شد که با توجه به سن ایشان در آن زمان، جوانترین موسیقیدانی بودند که چنین افتخار بزرگی، نصیبشان شده است. ایشان، پژوهشهای بسیاری نیز در زمینه ادبیات ایران و جهان، انجام دادهاند. در انتهای همین مقاله، ویدیو کلیپی قرار داده شده است که بخشی از صحبتهای چند سال قبل ایشان، در مورد تاریخ موسیقی ارمنی، در یک برنامه زنده تلویزیونی میباشد که حاوی اطلاعات بسیار مفیدی است؛ ایشان در این برنامه، به عنوان کارشناسِ مهمان حضور دارند. در این کلیپ، مجری ـ کارشناس «رضا مهدوی» و کارشناسِ مهمان دیگر «وارطان ساهاکیان» هستند که هر دو از موسیقیدانان مشهور کشور و از اعضای هیئت علمی دانشگاههای گوناگون و همچنین، دارنده گواهینامه درجه یک هنری میباشند. «آندره گالستیان» از سنین کودکی، آموزش موسیقی را شروع نموده و از نوجوانی، پژوهش در زمینه تاریخ موسیقی ایران و جهان را آغاز کرده است و گرچه شغل ایشان مرتبط با بحثهای اقتصادی و مباحت تجارت بینالمللی میباشد، اما به صورت حرفهای و تخصصی، به پژوهش در زمینه موسیقی و ادبیات پرداختهاند و تحقیقات بسیار ارزندهای را به جامعه علمی و هنری ایران و جهان، تقدیم نمودهاند.
- وارطان ساهاکیان (۱۳۳۶ شاهرود ـ ): از موسیقیدانان سرشناس کشور به شمار میرود که بهویژه در بحث آموزش موسیقی، نقش بسیار فعالی داشته است و تعدادی از موسیقیدانان مطرح ایرانی، از دانشجویان وی بودهاند. وی سالیان متوالی به تدریس موسیقی پرداخته و علاوه بر آن، در زمینه آهنگسازی نیز فعال بوده است.
- رافائل میناسکانیان (۱۳۲۰ تهران ـ ): وی پیانیست مشهور و مدرس موسیقی باسابقهای است. او در طول سالهای طولانی فعالیت حرفهای خود، در زمینه آموزش موسیقی، تلاشهای بسیاری انجام داده و از افراد پیشرو در بحث آموزش است.
- لوریس هُویان (۱۳۵۲ آبادان ـ ): از نسل نسبتا جوان موسیقیدانان و آهنگسازانِ ایرانیانِ ارمنی است. وی بنیانگذار چندین ارکستر و گروه کُر میباشد و در بحث آموزش موسیقی نیز فعالیتهای قابل توجهی داشته است.
- رازمیک اوهانیان: از آهنگسازان، رهبران ارکستر و رهبران گروه کُر پرکار و معروف کشور است. وی در هر دو کشور ایران و ارمنستان شناختهشده است و ارکسترها و گروههای کُر متعددی را رهبری کرده است و آهنگسازی خوشذوق است.
- سرژیک میرزائیان: وی نیز از نسل موسیقیدانان و آهنگسازان نسبتا جوان است که تا کنون، آثار زیبا و ماندگاری را به وجود آورده است. ایشان رهبر ارکستر و رهبر گروه کُر بسیار موفق و بااستعدادی است.
نتیجهگیری
تاریخ موسیقی ایران از خدمات درخشان و بیبدیل موسیقیدانان برجسته از جامعه شریف ایرانیان ارمنی، جداییناپذیر است. این بزرگان موسیقی، در عین وفاداری عمیق به روح موسیقی ایرانی، تکنیکهای نوآورانهای را به این مرز و بوم معرفی نمودند. موسیقیدانانِ ارمنیانِ ایرانی، از ظرافتهای استادانه در ساخت ساز تا پیچیدگیهای موجود در ارکسترهای بزرگ را به نحو احسن، به کار گرفتند تا اوج موسیقی ایران را در عرصههای جهانی، به منصه ظهور برسانند. همت و فداکاری این استادان هنر، نیروی محرکهای در مسیر پیشرفت و تعالی هویت موسیقایی ایران بوده است. این هنرمندان بزرگ، با بافتن میراث منحصربهفرد خود در تار و پود فرهنگی کشور، طنینی غنیتر، متنوعتر و عمیقتر از موسیقی ایران را به گوش جهانیان رساندند و تضمین نمودند که هنر موسیقی ایران، راه پویایی، بالندگی و شکوفایی را با سرعت و قدرت هر چه بیشتری، ادامه خواهد داد. میراث آنها، گواهی بر قدرت هنر در اتحاد ملت و همچنین ستونی جاودان برای رشد هنر و علاوه بر آن، اثباتکننده یکدلی هموطنان نجیب و یکپارچگی وطن عزیزمان است. ایران به همه فرزندان خود میبالد و افتخار میکند و در این میان، فرزندان ارمنی این آب و خاک، جایگاه ویژهای دارند.
در این مجال کوتاه، نویسندگان این مقاله، سعی کردند تا تعدادی از بزرگترین موسیقیدانان کشور را که از هموطنان ارمنی هستند، معرفی نمایند و بدیهی است که این فهرست، بسیار طولانیتر است و افراد متعدد دیگری در این فهرست، میتوانند قرار بگیرند؛ اما با توجه به محدودیتهای مربوط به حجم مقاله که برای رعایت اختصار به منظور انتشار در فضای مجازی، مد نظر قرار گرفتهاند، سعی کردیم تا به معرفی برخی از برجستهترینِ این استادانِ گرانقدر، بسنده کنیم.
در انتهای این مقاله، علاوه بر کلیپی که شرح آن رفت، کلیپ دیگری نیز قرار داده شده است که به معرفی استادان فوق، به اجمال، میپردازد. این کلیپ را چند سال قبل، آماده و منتشر کرده بودیم، اما انتشار مجدد آن، خالی از لطف نیست.
انتهای پیام/ موسیقی
سلام. مطلب مربوط به هموطنان ارمنی و بالندگی موسیقی ایران را خواندم و پسندیدم. عالی بود.
درود بیکران بر شما و سپاس بینهایت بابت این مقاله دایرهالمعارفی عالی.
ممنون از حسن نظرتون.
تلاشمون همیشه در این زمینه خواهد بود.